Το Νέο Κεφάλαιο του Ψηφιακού Ευρώ
Άρθρο της Cláudia Ascensão Nunes δημοσιευμένο απο το Foundation for Economic Education στις 13/07/2026
ΑΡΧΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
https://fee.org/articles/the-digital-euros-new-chapter/?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=fee-daily
Κυβερνητικός έλεγχος στο όνομα της κυριαρχίας.
Για χρόνια, το ψηφιακό ευρώ παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) απλώς ως μια σύγχρονη και πρακτική εναλλακτική λύση στα χαρτονομίσματα και τα κέρματα. Πλέον έχει αναγνωριστεί ανοιχτά ότι το έργο αποσκοπεί στην απάντηση στην κυριαρχία των αμερικανικών εταιρειών πληρωμών. Η Visa και η Mastercard επεξεργάζονται το 61% των πληρωμών με κάρτα στη ζώνη του ευρώ, σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία της ΕΚΤ, και αυτή την εξάρτηση σκοπεύουν να σπάσουν οι Βρυξέλλες.
Στις 23 Ιουνίου, η Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε τη διαπραγματευτική της θέση σχετικά με τη νομοθετική δέσμη για το ψηφιακό ευρώ με 43 ψήφους υπέρ και 14 κατά. Παρόλο που η έγκριση αυτή δεν αποτελεί τον τελικό νόμο, αναμένεται τελική συμφωνία με το Συμβούλιο έως το τέλος του 2026, ενώ η εφαρμογή προβλέπεται να ξεκινήσει μόλις από το 2029 και μετά.
Το έργο, το οποίο ιστορικά δικαιολογείται από την ΕΚΤ ως απλώς θέμα ευκολίας σε σύγκριση με τα μετρητά, αυτή τη φορά παρουσιάστηκε σε δήλωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως μια πραγματικά ευρωπαϊκή επιλογή πληρωμής , σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η κυριαρχία των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών πληρωμών, σε αυτό που θα μπορούσε να αποτελέσει μια ακόμη κλιμάκωση των εντάσεων στις διατλαντικές σχέσεις. Η κυριαρχία της Visa και της Mastercard στις διασυνοριακές συναλλαγές στην Ευρώπη δημιουργεί δισεκατομμύρια ευρώ σε τέλη. Μια σημαντική μείωση αυτής της κυριαρχίας θα αποδυνάμωνε το δολάριο, θα αποτελούσε οικονομική ζημία για αυτές τις αμερικανικές εταιρείες και θα απειλούσε ένα από τα εργαλεία ήπιας ισχύος της Ουάσιγκτον. Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα αυτής της διαμάχης μεταξύ των μπλοκ, ο Ευρωπαίος πολίτης είναι αυτός που επωμίζεται πρώτος το κόστος της απάντησης που επέλεξαν οι Βρυξέλλες.
Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει την ολοένα και πιο προστατευτική προσέγγιση που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στον τεχνολογικό τομέα, όπως φαίνεται με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Αγορές και το πρόσφατο Πακέτο Τεχνολογικής Κυριαρχίας , καθιστώντας τον ανοιχτό ανταγωνισμό και την ιδιωτική καινοτομία πιο δύσκολες. Με το πρόσχημα της υπεράσπισης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας, οι Βρυξέλλες επέλεξαν να δημιουργήσουν κεντρικές δημόσιες υποδομές. Αλλά το χρήμα δεν είναι υποδομή. Είναι το μέσο μέσω του οποίου το κράτος και ο πολίτης διαπραγματεύονται, καθημερινά, τα όρια της ατομικής ελευθερίας. Γι' αυτό, από την έναρξη των συζητήσεων για το ψηφιακό ευρώ, αναδύεται μια ιδιαίτερα επικίνδυνη κατεύθυνση πορείας.
Σύμφωνα με τη διαπραγματευτική θέση που έχει πλέον εγκριθεί, δεν θα είναι οι πολίτες, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενεργώντας βάσει σύστασης της ΕΚΤ, που θα καθορίσει το μέγιστο ποσό ψηφιακών ευρώ που μπορεί να κατέχει κάθε άτομο, πιθανώς περίπου 3.000 ευρώ (λίγο κάτω από 3.500 δολάρια) με περιοδικές αξιολογήσεις.
Επιπλέον, οι εταιρείες δεν θα επιτρέπεται να διατηρούν ψηφιακά υπόλοιπα σε ευρώ για περισσότερο από 24 ώρες , εκτός από τη συσσώρευση εισπραχθέντων πληρωμών, οι οποίες πρέπει να μεταφέρονται αυτόματα μετά από αυτήν την περίοδο.
Αυτό εμποδίζει τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ ως εργαλείο διαχείρισης ταμειακών ροών, ως αποθεματικό ρευστότητας ή για τακτικές πληρωμές, όπως προμηθευτές και μισθοδοσία. Μέσω αυτού του κανόνα, οι Βρυξέλλες ενισχύουν τον κεντρικό κρατικό έλεγχο και μειώνουν σημαντικά τη χρησιμότητα του ψηφιακού ευρώ για τον επιχειρηματικό τομέα. Οι εταιρείες χάνουν ελευθερία και επιλογές.
Τα όρια και οι περιορισμοί κατοχής που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις, αν και σοκαριστικά για τους υποστηρικτές της ελευθερίας, δεν είναι κάτι καινούργιο. Αυτές οι ιδέες έχουν ενσωματωθεί στο ψηφιακό ευρώ από τα αρχικά του στάδια. Στη νομοθετική πρόταση που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2023, η ΕΚΤ και οι Βρυξέλλες αναγνώρισαν ρητά ότι θα επιβάλλονταν όρια στο ποσό των ψηφιακών ευρώ που θα μπορούσε να κατέχει κάθε πολίτης, με την γνωστή δικαιολογία της «προστασίας», στην προκειμένη περίπτωση, της προστασίας της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της αποτροπής της φυγής καταθέσεων από τις εμπορικές τράπεζες. Η καινοτομία, επομένως, δεν έγκειται στην αρχή αλλά στην εφαρμογή της. Αυτό που το 2023 ήταν μια ανοιχτή πιθανότητα, έχει πλέον γίνει μια συγκεκριμένη απόφαση, η οποία σαφώς ελήφθη χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι επιθυμίες των ίδιων των πολιτών.
Αυτές οι συνθήκες ακολουθούν την ίδια λογική κεντρικού ελέγχου που συναντάται στο ψηφιακό νόμισμα της Κίνας, το ψηφιακό γιουάν (e-CNY). Στο κινεζικό σύστημα, υπάρχει επίσης η δυνατότητα απόκτησης υψηλότερων ορίων με αντάλλαγμα την παράδοση περισσότερων προσωπικών δεδομένων και την αποδοχή λιγότερης ιδιωτικότητας , ένα μοντέλο «κλιμακωτής ιδιωτικότητας» στο οποίο η ελευθερία θυσιάζεται πάντα και μόνο ο βαθμός υποταγής στο κράτος παραμένει ανοιχτός στην επιλογή. Έτσι, προκειμένου να μειωθεί η εξάρτηση από τις αμερικανικές εταιρείες πληρωμών στο όνομα της «ευρωπαϊκής κυριαρχίας», αντί να ενισχύσει τον ιδιωτικό ανταγωνισμό και να απελευθερώσει την αγορά, η Ευρώπη εισάγει το μοντέλο κρατικού ελέγχου που έχει βελτιώσει η Κίνα.
Παρόλο που η ΕΚΤ αρνείται δημόσια ότι το ψηφιακό ευρώ θα είναι ένα προγραμματιζόμενο νόμισμα, αυτού του είδους οι τεχνολογικές και κεντρικές λύσεις αφήνουν πάντα ανοιχτό το ενδεχόμενο οι υπό όρους λειτουργίες να βασίζονται στην αρχιτεκτονική τους. Το χρήμα μπορεί να λήξει, να εξαρτηθεί ή να παρακολουθηθεί, μετατρέποντάς το σε ένα μέσο δημόσιας πολιτικής πολύ πιο ισχυρό από ό,τι ήταν ποτέ τα μετρητά. Για να καταπολεμήσει μια υποτιθέμενη εξωτερική εξάρτηση από τη Βόρεια Αμερική, η Ευρώπη δημιουργεί μια ακόμη πιο επικίνδυνη εσωτερική εξάρτηση, στην οποία το χρήμα παύει να είναι ένα μέσο ατομικής ελευθερίας και ανοιχτών αγορών και αντ' αυτού γίνεται ένα εργαλείο ελέγχου και γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Τελικά, το ψηφιακό ευρώ δεν απελευθερώνει την Ευρώπη, δεν την εκσυγχρονίζει ούτε κάνει τις πληρωμές πιο εύκολες. Απλώς αλλάζει ποιος κατέχει τον έλεγχο, μετατοπίζοντάς τον από τις αμερικανικές ιδιωτικές εταιρείες στις ευρωπαϊκές δημόσιες αρχές, και ενισχύει αυτόν τον έλεγχο στη διαδικασία. Στον πυρήνα του, αυτό το έργο αποκαλύπτει μια βαθιά πολιτισμική επιλογή: το χρήμα παύει να ανήκει πρωτίστως στα άτομα, καθώς το κράτος αναλαμβάνει την εξουσία να καθορίζει τα όρια της οικονομικής ελευθερίας.
Οι Βρυξέλλες όχι μόνο απειλούν την ελευθερία των πολιτών τους, αλλά και κινδυνεύουν να κλιμακώσουν τις διατλαντικές εντάσεις. Μια άμεση αμφισβήτηση της κυριαρχίας των αμερικανικών γιγάντων πληρωμών και της παγκόσμιας υποδομής του δολαρίου είναι απίθανο να αγνοηθεί παθητικά από την Ουάσινγκτον. Όσο περισσότερο το χρήμα μετατρέπεται σε μέσο δημόσιας πολιτικής και γεωπολιτικού ανταγωνισμού, τόσο μικρότερος γίνεται ο χώρος για ατομική ελευθερία και ανοιχτές αγορές.
Η Cláudia Ascensão Nunes είναι Πορτογαλίδα συγγραφέας και πολιτική σχολιάστρια. Είναι πρόεδρος της οργάνωσης «Ladies of Liberty Alliance – Portugal» και αρθρογράφος σε εθνικές και διεθνείς εκδόσεις. Η Cláudia συνεργάζεται με το «Young Voices» και ασχολείται κυρίως με θέματα οικονομικής ελευθερίας, ευρωπαϊκής πολιτικής και διατλαντικής συνεργασίας. Έχει πάνω από 20.000 ακόλουθους στο X (πρώην Twitter), όπου μοιράζεται τις απόψεις της για την πολιτική, τον φιλελευθερισμό και πολιτιστικά ζητήματα.